جرح جرح : گواهى بر فسق شاهد ، مقابل تزكيه / اخبار از صفتى سلب كنندهء وثوق از راوى حديث ، مقابل تعديل / جراحت وارد كردن ( - - ) جراحت ) . از جرح به معناى نخست در باب قضاء و به مناسبت در باب تجارت سخن رفته است . جايگاه جرح : از راههاى اثبات مدّعا نزد قاضى ، شهادت دو مرد عادل ( بيّنه ) است . با جهل قاضى به عدالت شاهد ، فحص از آن قبل از صدور حكم بر وى واجب است . اين فحص يا از طريق مدّعى انجام مىگيرد ؛ بدين معنا كه قاضى از وى - كه اقامهء بيّنه كرده است - مىخواهد عدالت گواهان خود را ثابت كند و يا خود قاضى عهده‌دار اين امر مىگردد . « 1 » با اقامهء بيّنه ( - - ) بينّه ) بر عدالت شهود از سوى مدّعى ، عدالت آنان نزد قاضى ثابت مىشود ؛ ليكن در اينكه قاضى مىتواند به صرف ثبوت عدالت شهود نزد وى ، حكم صادر كند يا بر او واجب است قبل از صدور حكم از منكر بپرسد كه وى بيّنه‌اى بر فسق شهود دارد يا نه ، اختلاف است . « 2 » قول دوم به مشهور نسبت داده شده است . « 3 » بنابر وجوب نيز در اينكه اين امر مطلقا بر قاضى واجب است يا تنها در صورت جهل منكر به داشتن چنين حقّى ( اقامهء بيّنه بر فسق ) ، اختلاف است . « 4 » با مثبت بودن پاسخ منكِر و تقاضاى مهلت از قاضى براى اقامهء بيّنه ، قاضى به او مهلت مىدهد . مدّت مهلت - بنابر آنچه به مشهور نسبت داده شده - سه روز است ؛ بدون تفصيل بين دورى مسافت بيّنه و نزديكى آن . « 5 » برخى بر اطلاق ، اشكال كرده‌اند . « 6 » شرايط جرح كننده : آنچه در پذيرش بيّنه معتبر است - مانند عدالت ، كمتر از دو نفر نبودن و متّهم نبودن - در قبول جرح نيز معتبر است . علاوه بر آن ، علم جرح كننده به شرايط جرح و تعديل و آنچه سبب خروج از عدالت مىشود نيز در پذيرش جرح وى ، شرط است . « 7 » چگونگى جرح : بنابر قول مشهور ، جرح بايد همراه با بيان سبب آن به تفصيل صورت گيرد و گرنه پذيرفته نخواهد بود . « 8 »

--> ( 1 ) جواهر الكلام 40 / 110 - 115 ؛ مفتاح الكرامة 20 / 76 و 83 ؛ العروة الوثقى [ تكملة ] 3 / 71 ؛ اسس القضاء و الشهادة / 95 . ( 2 ) المبسوط 8 / 159 ؛ المهذّب 2 / 586 ؛ جواهر الكلام 40 / 192 - 193 3 و 4 فقه‌الصادق 25 / 86 . ( 5 ) المبسوط 8 / 159 ؛ المهذّب 2 / 586 ؛ ارشاد الأذهان 2 / 145 ؛ كفاية الاحكام 2 / 693 ؛ اسس القضاء و الشهادة / 163 - 164 . ( 6 ) مجمع الفائدة 12 / 153 - 154 ؛ جواهر الكلام 40 / 193 ؛ كتاب القضاء ( گلپايگانى ) 1 / 335 - 336 . ( 7 ) مستند الشيعة 18 / 212 ؛ مفتاح الكرامة 20 / 77 . ( 8 ) جواهر الكلام 40 / 116 .